Algemeen
Terugblik webinar patienten richtlijn lymfoedeem.nl
23 maart 2026
Het webinar van 18 maart ging over de patiëntenversie van de richtlijn voor lymfoedeem. Deze richtlijn is gebaseerd op een medische richtlijn en is vertaald naar begrijpelijke informatie voor patiënten en hun naasten.
Wat is lymfoedeem?
Lymfoedeem is een aandoening waarbij vocht zich ophoopt doordat het lymfesysteem niet goed werkt. Dit kan aangeboren zijn (primair) of later ontstaan door bijvoorbeeld een operatie, bestraling, infectie of overgewicht (secundair). Het kan leiden tot klachten zoals zwelling, een zwaar gevoel, pijn, verminderde mobiliteit en een verhoogd risico op infecties.
De aandoening kent verschillende fasen. In de eerste fase kan het vocht nog verdwijnen door bijvoorbeeld het hoog leggen van het lichaamsdeel. In latere fasen wordt het chronisch en blijvend, waarbij de huid kan verharden en vervetten. In ernstige gevallen kan er sprake zijn van grote huidveranderingen.
Vaststelling diagnose
De diagnose wordt altijd gesteld door een arts en gebeurt op basis van klachten, lichamelijk onderzoek en eventueel aanvullende onderzoeken zoals beeldvorming.
Behandeling en leefstijl
De behandeling van lymfoedeem bestaat vooral uit conservatieve (niet-operatieve) therapieën. De belangrijkste behandeling is compressietherapie, waarbij druk wordt toegepast met zwachtels, kousen of andere hulpmiddelen om vocht af te voeren en terugkeer te voorkomen. Het is essentieel dat compressie goed past en comfortabel is, zodat patiënten het consequent blijven gebruiken.
Daarnaast speelt oefentherapie een belangrijke rol. Patiënten wordt aangeraden om regelmatig te bewegen, bijvoorbeeld minimaal 150 minuten per week, en bij voorkeur een begeleid oefenprogramma te volgen. Beweging stimuleert de afvoer van vocht via de spierpomp.
Manuele lymfedrainage (massage) kan tijdelijk worden toegepast in de beginfase, maar heeft volgens de huidige richtlijn geen bewezen effect op lange termijn en wordt daarom niet aanbevolen als langdurige behandeling.
Leefstijl is ook belangrijk. Een gezond gewicht, voldoende beweging, goede voeding en stressreductie helpen om klachten te verminderen en verergering te voorkomen.
In sommige gevallen zijn operaties mogelijk, zoals het aanleggen van nieuwe verbindingen tussen lymfevaten en bloedvaten of liposuctie. Deze ingrepen zijn echter alleen voor geselecteerde patiënten en vereisen daarna blijvende compressietherapie.
Tot slot werd benadrukt dat zelfmanagement en goede voorlichting essentieel zijn. Patiënten worden aangemoedigd om actief mee te denken in hun behandeling en hulp te zoeken waar nodig, bijvoorbeeld via lotgenotencontact of psychosociale ondersteuning.
Bekijk hier de gestelde vragen en antwoorden.